Visie op Gemeente-zijn

Als we kijken naar het bijbelse begrip ‘gemeente’ (het Griekse ekklesia), dan zien we dat heilig-zijn een kenmerk bij uitstek is. In 1 Petrus 2:9 wordt de gemeente beschreven als ‘een uitverkoren geslacht, een koninklijk priesterdom, een heilig volk, een verkregen volk’. Deze vier eretitels, die eerst voor Israël golden, worden nu toegepast op de gemeente (zie Ex. 19:6; Jes. 43:20,21). 

Christenen zijn door God geroepen tot de gemeenschap van Zijn Zoon, Jezus Christus (1 Korinthe 1:9). Hierin zien we de eerste betekenis van ‘heilig’: apart gezet voor de dienst van God. Door de doop zijn we, als teken van het verbond, in de christelijke kerk ingelijfd en onderscheiden van de wereld (Heidelbergse Catechismus, vraag en antwoord 74).

Daarnaast heeft ‘heilig’ ook een tweede betekenis. God wil onze heiliging. Het is het gebed van Christus Zelf: ‘Heilig hen in Uw waarheid’ (Johannes 17:17). Dat betekent dat God van ons vraagt dat wij, als leden van de gemeente, steeds meer het beeld van Christus vertonen. Zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament klinkt daarom de oproep: ‘Wees heilig, want Ik ben heilig’ (Leviticus 19:2; 1 Petrus 1:16).

Gemeenteleden staan niet op zichzelf. Vanuit de gemeenschap met Christus ontstaat ook de gemeenschap met elkaar. Dat vraagt de bereidheid om de gaven die God geeft, in te zetten tot nut en heil van de andere gemeenteleden (Heidelbergse Catechismus, vraag en antwoord 55; vgl. NGB-artikel 28). Trouw aan God houdt daarom ook trouw aan elkaar in. Dat krijgt vorm in in geestelijke en in praktische zaken.

De apostel Paulus benadrukt op verschillende plaatsen het belang van de eenheid van de gemeente, onder andere in 1 Korinthe 1 en 3. In 1 Korinthe 12 gebruikt hij het beeld van het lichaam en de leden. Daarmee maakt hij duidelijk dat de eenheid bedoeld is ‘opdat er geen tweedracht in het lichaam zij’. Deze eenheid komt zichtbaar tot uitdrukking in de viering van het Heilig Avondmaal.

Tegelijk is er binnen die eenheid ook verscheidenheid. De gemeente bestaat uit verschillende leden met verschillende gaven. Er is geen sprake van uniformiteit. Juist in die verschillen vullen gemeenteleden elkaar aan. Binnen die gemeenschap krijgen dienen en liefhebben een belangrijke plaats. Daarnaast dragen gemeenteleden ook verantwoordelijkheid voor elkaar wat betreft leer en leven, in de lijn van Mattheüs 18:15-18. Waar nodig wordt de kerkenraad hierbij betrokken.

De gemeente wordt, naar de instelling van Christus, geleid door ambtsdragers: predikanten, ouderlingen en diakenen (Efeze 4:12; Handelingen 6:1-7; 14:23; 1 Timotheüs 5:17; Titus 1:5).

De gemeente is en blijft een verkondigende en lerende gemeente. Dit krijgt vorm in de zondagse erediensten, maar ook door de week heen. De prediking staat centraal in de eredienst. Zij is het voornaamste middel waardoor God Zijn gemeente bouwt en mensen tot Christus brengt. De Bijbel leert ons dat ‘het geloof is door het gehoor, en het gehoor door het Woord van God’. Ook zegt Paulus dat God ‘de dwaasheid van de prediking’ wil gebruiken om mensen zalig te maken (1 Korinthe 1:21).

Sinds de Reformatie krijgt het lerende karakter van de gemeente ook gestalte in de catechismusprediking. De regelmatige uitleg van de Heidelbergse Catechismus helpt om eenzijdigheden in onderwijs en geloofsleven te voorkomen.

De samenkomsten van de gemeente hebben ook een vierend karakter. We komen samen om de opstanding van Christus te gedenken en te vieren, om God te loven in zang en om de sacramenten van de Heilige Doop en het Heilig Avondmaal te bedienen.

Net als in de vroege kerk en tijdens de Reformatie wordt veel waarde gehecht aan het onderwijs op de catechisaties. Ook verenigingswerk, gemeenteavonden en onderwijs tijdens huisbezoeken maken deel uit van dit lerende karakter.

Christus is de goede Herder die zorg heeft voor Zijn schapen. De gemeente mag Hem daarin volgen, niet op eigen gezag, maar in opdracht van Christus (Mattheüs 10:40; Johannes 13:20).

In 1 Petrus 2:25 wordt Christus niet alleen Herder genoemd, maar ook Opziener van de zielen. Dat laat zien dat pastoraat te maken heeft met zorg en toezicht. In Handelingen 20:28 wordt deze verantwoordelijkheid ook bij de ambtsdragers gelegd.

Tegelijk is pastoraat niet alleen een taak van ambtsdragers. In Efeze 4 lezen we dat het ambt bedoeld is om de gemeente toe te rusten tot dienstbetoon. Een christelijke gemeente bestaat uit ‘schapen met het hart van een herder’.

De gemeente is er niet voor zichzelf, maar om Gods grote daden te verkondigen (1 Petrus 2:9). Zij is geroepen om zout der aarde en licht der wereld te zijn.

Missionair zijn heeft alles te maken met het leven van de gemeenteleden. Door geheiligd te worden door Gods Woord en door de samenhang tussen leer en leven, wordt zichtbaar wat het betekent om christen te zijn. Dat sluit activiteiten en organisatie niet uit, maar het begint bij een levende relatie met God.

In het boek Handelingen zien we dat de verspreiding van het evangelie vaak plaatsvond door gewone gelovigen, die zo vervuld waren van het evangelie dat zij erover spraken waar zij ook kwamen (Handelingen 8:4; 11:19-20).

De Bijbel leert dat de hele gemeente geroepen is om het goede te zoeken voor de medemens (Galaten 6:10; 1 Thessalonicenzen 5:15). Dat hoort bij het gewone christelijke leven.

In Handelingen zien we dat de gemeente actief was in onderlinge zorg (Handelingen 2:41-47). Wanneer dit in de praktijk onder druk komt te staan, worden diakenen aangesteld om deze zorg te waarborgen (Handelingen 6).

Diakenen hebben daarbij niet alleen een uitvoerende taak, maar ook een coördinerende en stimulerende rol. Het toerusten van de gemeente tot dienstbetoon blijft een belangrijk onderdeel van het diaconale werk. Hoewel het diaconaat in de eerste plaats gericht is op de gemeente, reikt het nadrukkelijk verder dan de eigen kring.

Als gemeente zijn we in alles afhankelijk van God. Gebed is daarom onmisbaar voor het leven en voortbestaan van de gemeente. Dat gebed krijgt vorm in het persoonlijke gebed, in gezamenlijke gebeden en in de eredienst, soms ook in combinatie met vasten.

In het gebed richten we ons op het kennen van de Heere en het zoeken van Zijn wil, maar ook op de komst van Zijn Koninkrijk (Heidelbergse Catechismus, vragen en antwoorden 122-124).

Gebed omvat schuldbelijdenis en het vragen om alles wat we nodig hebben, maar ook dankzegging, lofprijzing en aanbidding, zoals we die onder andere vinden in de Psalmen.

De apostel Paulus wijst erop dat het volgen van Christus ook strijd en tegenstand met zich meebrengt (2 Timotheüs 3:12). Die tegenstand kan van buitenaf komen, maar ook van binnenuit.

De Bijbel waarschuwt herhaaldelijk voor dwaalleraars en valse profeten. Dat vraagt waakzaamheid van de gemeente. Tegelijk mogen we leven in het vertrouwen dat God Zijn gemeente bewaart tot de zaligheid (1 Petrus 1:5). De gemeente is onderweg naar een toekomst die God belooft. Met dat perspectief leven en werken we, in verwachting van wat komt.